عبد الحي حبيبى

88

تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )

معلومست كه اين نام بعد ازين در شاهان كشمير نيز تقليد شده ، و كلهنه مولف راجه ترنگينى از يكنفر پادشاه كشمير به همين نام ذكرها دارد ، و او را برادر و وليعهد راجه هيرنيه مىشمارد ، كه بعد ازو پسرش پرورسينه دوم بر تخت نشست ( نيمهء دوم قرن ششم ميلادى ) و اين تورمان پسر شرى شتهه سينه از خاندان گوننديه بود ، كه شاهان ما بعد تقليد سكهء او را كرده و يكى بعد ديگرى بر مسكوكات خود شرى توره - شرى تو - و حتى تنها توره را نيز مىنوشته‌اند . « 1 » ازين شرح مورخان نفوذ كلمهء ( توره ) در نامهاى شاهان قديم از زابل تا كشمير ثابت مىآيد ، و حتى از گذارشات ترنگينى شرى وره ( 3 / 213 ) ظاهر است كه تا عصر سلطان حسين شاه كمشير ( 1472 - 1482 م - 877 - 887 ه ) نيز مسكوكات تورمانى در كشمير رواج داشت وى گويد : چون حسين شاه ديد كه مسكوكات تورمانهء كبير بعد ازين چلند ندارد ، بنابر ان مسكوكات جديدى را بنام دوى دينارى « 2 » مروج ساخت . اكنون از روى اين اسناد تاريخى توان گفت : كه تورمان - تورمانه - تورمن نام قديم مردم افغانستان بوده ، و در كشمير نيز تقليد شده است كه در پنبتو توره بمعنى شمشير + من ادات فاعليت و صاحبيت و نسبت است ، و توره من صفت شخصى است كه دلير و شمشيرى باشد . اما در لكه تورمان ما نحن فيه كه نام فردى از كابلشاهانست كلمهء ( لكه ) نيز در پنبتو معنى دارد ، و به دو فتحهء ممالهء خاص پنبتو ادات تشبيه است ، پس لكه + تورمن معنى شبيه و مثيل و عديل تورمن را دارد يعنى شخصى كه مانند تورمن دلير و شمشير ياز باشد ، و امكان دارد كه نام اين شاه را به حسن تشبيه و تفاول - نيك‌نام تورمن پدر مهيراكولا يا تورمن نام ديگرى تعيين و اطلاق كرده باشند .

--> ( 1 ) - تعليقات اورل ستاين بر ترجمهء راجه ترنگينى ص 82 مقدمه ج 1 و ص 320 ج 2 ( 2 ) - اين نام هم با پنبتو مطابق است يعنى دو دينارى .